TÜRKIYE YENI DÜNYA DÜZENI'NIN NERESINDE? JEOPOLITIK ANALIZ

GİRİŞ

Küresel sistem, 21. yüzyılın ilk çeyreğini geride bırakırken, benzeri görülmemiş bir dönüşümden geçiyor. Tek kutuplu dünyanın yerini çok kutuplu, hatta kutupsuz bir kaos ortamına bıraktığı bu dönem, "yeni dünya düzeni" olarak adlandırılıyor. Bu karmaşık ve belirsiz ortamda, jeopolitik konumu, tarihi mirası ve dinamik gücüyle Türkiye, kilit bir aktör olarak öne çıkıyor. Peki, Türkiye yeni dünya düzeni içinde kendine nasıl bir yer buluyor? Geleneksel ittifaklarını sorgularken yeni ortaklıklar kurma potansiyeli nedir? Bu analiz, Türkiye'nin yeni küresel denklemdeki pozisyonunu, karşılaştığı zorlukları ve önündeki fırsatları derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye yeni dünya düzeni içindeki konumunu belirlerken attığı adımlar, sadece bölgeyi değil, küresel güç dengelerini de doğrudan etkileme potansiyeline sahiptir. Bu nedenle, Türkiye'nin stratejik yönelimini anlamak, yeni dünya düzenini anlamanın ayrılmaz bir parçasıdır.

 

DEĞİŞEN KÜRESEL GÜÇ DENGELERİ

Yeni dünya düzeni, en temelinde, güç merkezlerinin yer değiştirmesiyle karakterize ediliyor. Soğuk Savaş sonrası kurulan Amerikan merkezli liberal düzen, hem içeriden hem de dışarıdan ciddi meydan okumalarla karşı karşıya. Bu değişim, Türkiye gibi orta büyüklükteki güçler için hem riskler hem de fırsatlar barındırıyor. Türkiye yeni dünya düzeni şekillenirken pasif bir izleyici olmak yerine aktif bir rol oynamaya çalışıyor.

 

AMERİKAN HEGEMONYASININ AŞINMASI

ABD'nin küresel liderlik rolünün zayıflaması, müttefikleri için yeni bir durum ortaya çıkardı. Türkiye, uzun yıllardır Batı ittifakının bir parçası olmasına rağmen, son yıllarda ABD ile Suriye'deki YPG varlığı, F-35 programı ve S-400 alımı gibi konularda ciddi görüş ayrılıkları yaşadı. Bu durum, Türkiye'nin güvenlik algılamalarını ve stratejik önceliklerini yeniden gözden geçirmesine neden oldu.

 

ÇİN'İN YÜKSELİŞİ VE ETKİLERİ

Çin'in ekonomik ve teknolojik bir süper güç olarak yükselişi, küresel dengeleri temelden sarsıyor. Kuşak ve Yol Girişimi gibi devasa projeler, Pekin'in etki alanını genişletiyor. Türkiye, coğrafi konumuyla bu projenin önemli bir parçası olan Orta Koridor üzerinde yer alıyor. Bu potansiyel, Türkiye yeni dünya düzeni içinde ekonomik ve lojistik bir merkez olma hedefiyle örtüşüyor ancak aynı zamanda Çin ile ilişkilerde dikkatli bir denge politikası gerektiriyor.

 

RUSYA'NIN REVİZYONİST POLİTİKALARI

Rusya, özellikle Ukrayna'yı işgaliyle mevcut uluslararası düzeni açıkça hedef alan revizyonist bir güç olarak sahneye çıktı. Karadeniz'de, Kafkasya'da ve Suriye'de Rusya ile komşu ve rakip olan Türkiye, Moskova ile karmaşık bir ilişki yürütüyor. Bir yanda enerji ve turizm gibi alanlarda iş birliği varken, diğer yanda jeopolitik rekabet yaşanıyor. Türkiye yeni dünya düzeni içindeki esnek politikasını en çok Rusya ilişkilerinde sergiliyor.

 

TÜRKİYE'NİN STRATEJİK OTONOMİ ARAYIŞI

Ankara, değişen küresel dinamiklere yanıt olarak "stratejik otonomi" olarak tanımlanabilecek bir dış politika doktrini benimsedi. Bu doktrin, tek bir ittifaka körü körüne bağlı kalmak yerine, ulusal çıkarlar doğrultusunda farklı aktörlerle duruma göre iş birliği yapmayı öngörüyor. Bu arayış, Türkiye yeni dünya düzeni içindeki yerini tanımlayan en önemli faktörlerden biridir.

 

BATI İTTİFAKINDAN UZAKLAŞMA MI?

Türkiye'nin stratejik otonomi arayışı, sık sık Batı'dan bir kopuş olarak yorumlansa da durum daha karmaşıktır. Türkiye, NATO'nun önemli bir üyesi olmaya devam ediyor ve Avrupa Birliği ile üyelik süreci resmi olarak sürüyor. Ancak Ankara, Batılı müttefiklerinin çıkarlarıyla kendi çıkarları çatıştığında bağımsız hareket etme kapasitesini artırmak istiyor. Bu durum, Türkiye yeni dünya düzeni denkleminde Batı için hem vazgeçilmez bir ortak hem de zorlu bir müttefik yapıyor.

 

ÇOK YÖNLÜ DIŞ POLİTİKA

Stratejik otonominin bir yansıması olarak Türkiye, aynı anda hem Rusya ile enerji anlaşmaları yapabilen, hem Ukrayna'ya SİHA satabilen, hem de İsrail ve Arap ülkeleriyle normalleşme süreçleri yürütebilen bir politika izliyor. Bu çok yönlülük, Türkiye yeni dünya düzeni içinde manevra alanını genişletiyor ve onu bölgesel bir oyun kurucu haline getiriyor.

 

SAVUNMA SANAYİNDE BAĞIMSIZLIK

Stratejik otonominin en somut göstergesi, Türk savunma sanayisindeki atılımdır. SİHA'lar, savaş gemileri ve diğer yerli üretim silah sistemleri, Türkiye'nin dış politikada elini güçlendiriyor ve askeri operasyonlarda dışa bağımlılığını azaltıyor. Bu kapasite, Türkiye yeni dünya düzeni içindeki gücünü ve pazarlık payını doğrudan artırmaktadır.

 

ENERJİ VE TİCARET KORİDORLARINDAKİ ROLÜ

Türkiye'nin coğrafi konumu, onu doğal bir enerji ve ticaret merkezi (hub) haline getiriyor. Doğu ile Batı, Kuzey ile Güney arasında bir köprü olan Türkiye, yeni dünya düzeninin en önemli rekabet alanlarından biri olan bağlantı yolları üzerinde kritik bir role sahip. Türkiye yeni dünya düzeni içindeki bu avantajını en üst düzeyde kullanmaya çalışıyor.

 

DOĞU AKDENİZ'DE ENERJİ REKABETİ

Doğu Akdeniz'de keşfedilen zengin doğal gaz yatakları, bölge ülkeleri arasında ciddi bir jeopolitik rekabet başlattı. Türkiye, kendi kıta sahanlığı ve KKTC'nin haklarını korumak için bölgede aktif bir politika izliyor. Bu durum, Türkiye'yi Yunanistan, Mısır ve İsrail gibi aktörlerle karşı karşıya getirirken, enerji denkleminin önemli bir parçası haline getiriyor.

 

ORTA KORİDOR VE TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI

Çin'den Avrupa'ya uzanan ve Rusya'yı by-pass eden Orta Koridor, özellikle Ukrayna savaşından sonra stratejik bir önem kazandı. Türkiye, bu koridorun merkezinde yer alıyor. Türk Devletleri Teşkilatı aracılığıyla Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile ilişkilerini güçlendirmesi, Türkiye yeni dünya düzeni içindeki etki alanını genişletme stratejisinin bir parçasıdır.

 

KAFKASYA VE ORTA ASYA'YA AÇILIM

İkinci Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan'a verdiği destek, Türkiye'nin Kafkasya'daki etkisini pekiştirdi. Zengezur Koridoru'nun açılması ihtimali, Türkiye'nin Orta Asya'ya doğrudan kara bağlantısı kurmasını sağlayabilir. Bu gelişmeler, Türkiye yeni dünya düzeni vizyonunun merkezinde yer alan Türk dünyası ile bütünleşme hedefine hizmet etmektedir.

 

BÖLGESEL ÇATIŞMALARDA ARABULUCU GÜÇ

Türkiye, çevresindeki istikrarsız coğrafyada sadece bir taraf değil, aynı zamanda çözüm üreten bir aktör olma iddiasında. Diplomatik ve askeri gücünü bir arada kullanarak bölgesel krizlerde arabulucu veya dengeleyici bir rol oynamaya çalışıyor. Bu aktif rol, Türkiye yeni dünya düzeni içindeki profilini yükseltmektedir.

 

UKRAYNA-RUSYA SAVAŞI VE TAHIL KORİDORU

Türkiye, Ukrayna savaşında benzersiz bir konumda yer aldı. Bir yandan Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü savunurken, diğer yandan Rusya ile diyaloğu sürdürdü. BM ile birlikte yürüttüğü Tahıl Koridoru Anlaşması, Türkiye'nin diplomatik başarısı olarak kayıtlara geçti ve Türkiye yeni dünya düzeni içinde ne kadar kritik bir arabulucu olabileceğini gösterdi.

 

SURİYE VE LİBYA'DAKİ ASKERİ VARLIĞI

Türkiye, Suriye ve Libya'daki iç savaşlara doğrudan askeri olarak müdahil oldu. Bu müdahaleler, kendi ulusal güvenliğini koruma ve bölgesel denklemi kendi lehine şekillendirme amacı taşıyordu. Bu proaktif askeri duruş, Türkiye'nin artık vekalet savaşları yerine doğrudan sahada varlık gösterdiğini ortaya koydu.

 

İSRAİL-FİLİSTİN SORUNUNDA POZİSYONU

Türkiye, geleneksel olarak Filistin davasının en güçlü savunucularından biri olmuştur. Bu duruş, İslam dünyasında Türkiye'ye bir prestij kazandırırken, Batılı müttefikleri ve İsrail ile ilişkilerinde gerilimlere neden olmaktadır. Türkiye yeni dünya düzeni içinde bu konuda ahlaki bir pozisyon alırken pragmatik adımlar atmaya da çalışmaktadır.

 

EKONOMİK ZORLUKLAR VE DIŞ POLİTİKAYA ETKİLERİ

Türkiye'nin iddialı dış politikasının önündeki en büyük engel, kendi iç ekonomik sorunlarıdır. Yüksek enflasyon, cari açık ve dış finansman ihtiyacı gibi yapısal problemler, Ankara'nın dış politikadaki hareket alanını daraltma potansiyeli taşıyor. Türkiye yeni dünya düzeni içindeki hedeflerine ulaşmak için güçlü bir ekonomiye sahip olmak zorunda.

 

YÜKSEK ENFLASYON VE BÜYÜME İKİLEMİ

Sürekli yüksek seyreden enflasyon, halkın alım gücünü düşürürken ekonomik öngörülebilirliği azaltıyor. Hükümetin büyüme odaklı politikaları ile enflasyonla mücadele arasındaki dengeyi bulma çabası, dış politika kararlarını da etkiliyor. Güçlü bir ekonomi, Türkiye yeni dünya düzeni masasında daha iddialı olmasını sağlar.

 

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM İHTİYACI

Türkiye'nin ekonomik istikrarı için doğrudan yabancı yatırımlara olan ihtiyacı devam etmektedir. Bu ihtiyaç, Körfez ülkeleri ve Batılı finans merkezleri ile ilişkilerin rasyonel bir zeminde yürütülmesini zorunlu kılıyor. Son dönemdeki normalleşme adımları, bu ekonomik gerekliliğin bir yansımasıdır.

 

NORMALLEŞME SÜREÇLERİ VE EKONOMİK BEKLENTİLER

Türkiye'nin son yıllarda BAE, Suudi Arabistan, Mısır ve İsrail gibi geçmişte sorun yaşadığı ülkelerle başlattığı normalleşme süreçlerinin arkasında güçlü ekonomik beklentiler yatmaktadır. Bu pragmatik adımlar, Türkiye yeni dünya düzeni içinde ideolojik duruştan çok ulusal çıkarları öncelediğini göstermektedir.

 

GELECEK PERSPEKTİFİ VE SENARYOLAR

Türkiye'nin gelecekteki konumu, küresel ve bölgesel dinamiklerin yanı sıra kendi iç politik ve ekonomik istikrarına bağlı olacaktır. Türkiye yeni dünya düzeni içinde bir köprü ülke mi, yalnız bir güç mü, yoksa yeni bir bloğun lideri mi olacağı, önümüzdeki yıllarda atacağı adımlara bağlıdır.

 

BATI İLE İLİŞKİLERİN YENİDEN TANIMLANMASI

Türkiye'nin Batı ile ilişkileri, bir kopuştan ziyade yeniden tanımlanma sürecine girebilir. Tarafların karşılıklı bağımlılıkları devam etmektedir. Gelecekte, Türkiye'nin Batı ittifakı içinde daha özerk ve kendi çıkarlarını önceleyen bir "stratejik ortak" olarak konumlanması muhtemeldir. Bu senaryo, Türkiye yeni dünya düzeni içinde dengeleyici rolünü pekiştirebilir.

 

DOĞU'DA YENİ İTTİFAKLAR KURMA POTANSİYELİ

Türkiye, Şanghay İşbirliği Örgütü gibi Asya merkezli oluşumlarla ilişkilerini geliştirmektedir. Rusya, Çin ve Orta Asya ülkeleriyle kuracağı daha derin stratejik ortaklıklar, Ankara'ya Batı karşısında önemli bir denge unsuru sunabilir. Türkiye yeni dünya düzeni içinde Doğu ile Batı arasında bir denge unsuru olmayı hedeflemektedir.

 

İÇ POLİTİKANIN DIŞ POLİTİKAYI ŞEKİLLENDİRMESİ

Nihayetinde, Türkiye'nin dış politikadaki yönünü belirleyecek en önemli faktör iç politikası olacaktır. Ekonomik istikrarın sağlanması, demokratik standartların yükseltilmesi ve toplumsal kutuplaşmanın azaltılması, Türkiye'nin dış dünyadaki imajını ve etkinliğini doğrudan etkileyecektir.

SONUÇ

Sonuç olarak, Türkiye yeni dünya düzeni olarak adlandırılan bu belirsizlik ve rekabet çağında, kendisini vazgeçilmez bir aktör olarak konumlandırmaya çalışmaktadır. Ne tamamen Doğu'ya ne de tamamen Batı'ya ait olan, kendi özgün yolunu arayan bir güçtür. Stratejik otonomi arayışı, yerli savunma sanayii, enerji koridorlarındaki rolü ve aktif dış politikası, bu arayışın temel dinamikleridir. Ancak ekonomik kırılganlıklar ve iç siyasi gerilimler, bu iddialı vizyonun önündeki en büyük sınamalardır. Türkiye yeni dünya düzeni içinde sabit bir yere sahip değildir; konumu, sürekli müzakere edilen, dinamik ve çok faktörlü bir denklemin sonucudur. Gelecekteki başarısı, bu karmaşık dengeyi ulusal çıkarları doğrultusunda ne kadar maharetli bir şekilde yönetebileceğine bağlı olacaktır.